Veelgestelde vragen over CAO's

Onder welke cao val ik?

Als je niet weet of je onder een cao valt, check bij je werkgever. Hij/zij moet het weten. Sterker nog, hij/zij zou in het arbeidscontract moeten vermelden onder welke cao je valt. Zie de informatie van het ministerie van Sociale Zaken hierover. Bij je werkgever checken doe je het beste zelf.

De Loonwijzer-enquête kan de weg wijzen om uit te vinden onder welke cao je valt. Ga naar de enquête. Vul de eerste paar schermen in over sector en beroep. Vervolgens geef je in de loonenquête aan dat je WEL onder een cao valt. Je krijgt dan keuze-opties die passen bij je sector en beroep. Echt niet moeilijk. Per dag lopen enkele honderden mensen deze weg. Dat moet dus lukken.

Mijn cao: waar vind ik die?

Je werkgever is verplicht je de cao ter inzage te bieden. Maar ook via internet zijn veel cao's te vinden, onder meer bij de vakbonden (bijvoorbeeld bij FNV Bondgenoten, of voor de publieke sector ABVAKABO FNV). Ook vind je cao-teksten bij het ministerie van Sociale Zaken (alleen te zien met Internet Explorer).

Wat verdien ik netto onder mijn cao?

Wil je weten wat je netto verdient volgens een bepaalde cao? Voor veel cao's kan dat. Laat onze bruto/netto calculator dat varkentje maar wassen. Klik wel even de juiste cao aan.

Ik val niet onder een cao. Is dat erg?

Nou nee. Ga voor je basisrechten op het gebied van werk & inkomen naar de site van het ministerie van Sociale Zaken.

Wel is het zo dat in bijna alle cao's iets meer rechten zijn opgenomen dan de wet biedt. Wil je daarom toch liever wel een cao? Vijfentachtig procent van de werknemers in Nederland heeft er eentje! Overleg eens met je collega's. Praat eens met de ondernemingsraad en met de vakbond in je sector. Veel werknemers vinden een cao fijn. Je weet waar je aan toe bent. Of je ook meer verdient met een cao hangt helemaal van je beroep af. Doe ook de Salaris check.

Is er verschil tussen cao's?

Ja, sommige cao's beslaan een paar honderd bladzijden, met vaak heel gedetailleerde afspraken. Daar zit dat ook vaak een pensioenreglement bij, of het reglement van een opleidingsfonds. Bij anderen volstaan een bladzij of vijftien. Er zijn bijna duizend cao's in Nederland.

Er is ook nog een ander verschil. Sommige cao's zijn van toepassing op werkgevers en werknemers in een hele bedrijfstak, zoals bij voorbeeld de bouw-cao of de cao voortgezet onderwijs. Dan kan het meteen om vele tienduizenden werknemers gaan. Andere cao's zijn alleen van toepassing op de onderneming. De Philips-cao is daar een voorbeeld van. Een ondernemings-cao wordt door de vakbonden afgesloten met die ene werkgever. Bij een bedrijfstak-cao onderhandelen één of meer werkgeversverenigingen met de vakbonden.

Geldt een bedrijfstak-cao voor alle werkgevers in de sector?

Vaak wel. Dan is die cao Algemeen Verbindend Verklaard door de Minister van Sociale Zaken. Cao-partijen vragen dan als de cao tot stand is gekomen samen een Algemeen Verbindend Verklaring (AVV) aan. Als die verleend wordt moeten ook werkgevers die niet bij de werkgeversvereniging zijn aangesloten zich aan de cao-bepalingen houden.

Geldt een bedrijfstakcao voor alle werknemers in de sector?

Ja, het is niet relevant of je lid bent van een vakbond die over de cao heeft onderhandelt. Alleen in het geval dat je werkt bij een ongeorganiseerde werkgever en de cao is niet Algemeen Verbindend Verklaard, is de cao niet van toepassing.

Mijn cao liep maar tot 1 januari van dit jaar. Wat nu?

Dik kans dat de bonden en de werkgeversorganisaties nog aan het onderhandelen zijn over een nieuwe cao. Daarom is in de meeste cao's een bepaling opgenomen dat de cao na afloop nog een jaar geldig is. Dan blijven alle bepalingen van kracht. Een eventuele loonsverhoging in de nieuwe cao wordt dan met terugwerkende kracht alsnog uitbetaald.

Ik heb alleen een oud cao-boekje. Waar vind ik de laatste cao?

Werkgevers geven hun werknemers niet altijd de nieuwe cao. Ze zijn wel verplicht om deze ter inzage te bieden. Via internet zijn wel heel veel cao's te vinden, zowel bij de vakbonden (bijvoorbeeld bij FNV Bondgenoten, of voor de publieke sector ABVAKABO FNV) als ook de cao-teksten bij het ministerie van Sociale Zaken.

Mag mijn werkgever meer betalen dan in de cao staat?

Ja, de meeste cao's hebben een minimumkarakter. Dat betekent dat werkgevers wel méér, maar niet minder mogen betalen. Het is wel zaak om binnen het bedrijf dezelfde maatstaven aan te houden. Anders kan er sprake zijn van ongelijke beloning. Zie Gelijk loon.

Zijn alle belangrijke zaken in de cao gedekt?

Dat hang van de cao af. Maar bij bedrijfstakcao's komt het regelmatig voor dat bepaalde onderdelen per bedrijf moeten worden uitgewerkt in overleg met de bond of met de ondernemingsraad. Dan kan maatwerk geleverd worden. Bij voorbeeld over werktijden of over scholingsplannen.

Is een arbeidsvoorwaardenreglement hetzelfde als een cao?

Juridisch niet, maar in de praktijk komt het dicht bij elkaar. Bij kleine of middelgrote bedrijven waar geen bedrijfstak-cao geldt gebeurt het soms dat de werkgever een arbeidsvoorwaardenreglement vaststelt. Dat mag. Ook komt het voor dat de ondernemingsraad met de werkgever onderhandelt over de arbeidsvoorwaarden, waaronder de loonsverhoging.

Wie zorgt er voor dat de werkgever de cao goed toepast?

Daar moet je uiteindelijk zelf voor zorgen. Desnoods door naar de rechter te stappen als je werkgever in overleg met jou niet wil toegeven. Als je vakbondslid bent kun je daar om hulp vragen.

De ondernemingsraad heeft wettelijk de plicht om de naleving van de cao te bevorderen. Maar de OR mag niet in het geweer komen voor individuele werknemers. Er zijn gevallen bekend waar de OR met succes via de rechter naleving van de cao wist te bevechten.

In sommige sectoren hebben de betrokken werkgevers- en werknemersorganisaties samen een soort cao-politie ingesteld, al dan niet tijdelijk. De uitzendbranche bij voorbeeld. Ook in het beroepsgoederenvervoer is dat wel gebeurd.

In andere gevallen zijn het de vakbonden die cao-nalevingsacties organiseren. Maar er zijn veel minder nalevingsacties dan er cao's zijn.

Is het verstandig lid te worden van een vakbond?

Lid zijn van een vakbond kost gemiddeld 14 euro per maand, zegt de FNV. Of het je waard is, moet je zelf afwegen. Vakbonden bieden hun leden vaak ook kortingen op verzekeringen en zo, maar waar het bij een vakbond vooral om gaat, is:

• Onderhandelingen over je cao. Er wordt wel eens gezegd: de vakbonden zijn té succesvol omdat ze het voor elkaar hebben gekregen dat ook iedereen die niet lid is, wel profiteert van hun onderhandelingen. Dus waarom zou je nog lid worden? Tja, maar vergeet niet dat een vakbond om sterk te staan wel leden nodig heeft. Bovendien raadplegen vakbonden hun leden bij cao-onderhandelingen. Als je lid bent, heb je stemrecht en kun je dus meebeslissen of de uitkomst van een cao-onderhandeling voldoende is, of dat de vakbondsonderhandelaars opnieuw aan de slag moeten.
• Trouwens, vakbonden onderhandelen niet alleen over cao's, ook bij reorganisaties of dreigend ontslag zorgen voor zo gunstig mogelijke regelingen voor de werknemers. Opnieuw geldt: hoe meer leden, hoe sterker ze staan.
  
• Met het geld voor je lidmaatschap draag je bij aan de stakingskas van de vakbond. Mochten onderhandelingen met werkgevers echt op scherp komen te staan en de bonden roepen een staking uit om de eisen kracht bij te zetten, dan krijg je als vakbondslid de niet gewerkte tijd betaald uit de stakingskas.
• Als vakbondslid krijg je bij een individueel conflict met je werkgever juridische hulp van de vakbond.
• Als vakbondslid kun met al je vragen over salaris en arbeidsvoorwaarden terecht bij de vakbond.

Kijk voor meer informatie bij de vakbonden. De grootste drie zijn:

• FNV (1,2 miljoen leden)
• CNV (340.000 leden)
• MHP (135.000 leden)

Verder zijn er nog allerlei kleinere bonden; die hebben gezamenlijk 219.000 leden.

(cijfers: CBS)