wageindicator logo Loonwijzer.nl You Share, We Compare

Vakbonden

Recht op organisatie in een vakbond

Vrijheid van vereniging en het recht om vakbondslid te zijn is een grondrecht.  De organisatiegraad van de vakbonden schommelt in Nederland rond de 20%. De twee grootste vakbondsfederaties FNV en CNV organiseren samen ongeveer 1,3 miljoen werknemers uit alle sectoren. Ondernemingsraden vertegenwoordigen werknemers op bedrijfsniveau, maar kunnen over het algemeen niet onderhandelen over loon en arbeidstijden, die het exclusieve domein van vakbonden zijn. Alleen als er geen cao van toepassing is, kan de OR wel onderhandelen, zij het zonder de wettelijke status die vakbonden hebben.

De Wet op de Ondernemingsraden verplicht een werkgever met meer dan 50 werknemers tot het instellen van een ondernemingsraad voor overleg met en raadpleging van een vertegenwoordiging van het personeel. De OR heeft informatierecht dat zich uitstrekt tot alle relevante informatie die zij nodig acht om haar taken te vervullen, zoals advisering van de werkgever over bedrijfsaangelegenheden.

Volgens de wet adviseert de OR in ieder geval over het volgende: recente en waarschijnlijke economische ontwikkelingen die het bedrijf raken; de huidige en toekomstige positie van het personeel, in het bijzonder maatregelen dienaangaande, met name als de baanzekerheid in het geding dreigt te komen; besluitvorming met verstrekkende gevolgen voor de organisatie van het werk en de arbeidsvoorwaarden. Aangaande een aantal andere onderwerpen heeft de OR verdergaande bevoegdheden instemmingsrecht.

De werkgever mag een werknemer niet ontslaan vanwege vakbondsactiviteit of lidmaatschap van de OR, tenzij het gaat om activiteiten in de reguliere werktijd waar de werkgever uitdrukkelijk geen toestemming voor heeft gegeven.

Er is geen wettelijke bescherming van vakbondsleden bij sollicitatie. Maar artikel 1 van de Grondwet verbiedt discriminatie op welke grond dan ook (dus inclusief vakbondslidmaatschap). Werkgevers mogen een afwijzing voor een baan of een ontslag dus nooit beargumenteren met ongewenst lidmaatschap van een vakbond.


Bronnen: §1 & 8 van de Grondwet uit 1815, herzien in 2008

Collectieve arbeidsovereenkomsten

Collectieve arbeidsovereenkomsten (cao's) in Nederland worden gereguleerd door de Wet op de Collectieve Arbeidsovereenkomst en de Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten.

Vakbonden en organisaties van werkgevers hebben het recht om te onderhandelen en cao's af te sluiten, maar er bestaat geen wettelijke plicht om dat te doen. De enige voorwaarde waaraan vakbonden moeten voldoen om aan zulke onderhandelingen deel te nemen is dat ze wettelijk als zodanig zijn erkend en dat hun doel is de belangen van hun leden te behartigen en cao's af te sluiten. De wet verplicht werkgevers overigens niet vakbonden te erkennen.

Een cao is een schriftelijke overeenkomst tussen een bedrijf of een werkgeversorganisatie en een of meer vakbonden, waarbij beide partijen volledig gerechtigd zijn namens hun leden op te treden. Cao's moeten aangemeld worden bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Cao's die op sectorniveau worden afgesloten hebben het grootste bereik. De organisatiegraad van vakbonden is lager, maar de dekkingsgraad van de cao zit om en de nabij 80% van alle werknemers. Meestal is de looptijd van cao's een, twee of drie jaar, waarna nieuwe onderhandelingen volgen. De maximumduur is vijf jaar.

Cao's regelen voornamelijk de arbeidsvoorwaarden, die doorwerken in de individuele arbeidsovereenkomsten. Cao's hebben rechtskracht voor alle werknemers in de bedrijven die aangesloten zijn bij de werkgeversorganisatie die de onderhandelingen voerde, of ze zelf lid zijn van een vakbond of niet. Op verzoek van de sociale partners kan een cao algemeen verbindend worden verklaard door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dan zijn alle werkgevers in de sector er aan gebonden. De minister kan een cao algemeen verbindend verklaren als ten minste 55% van de werknemers in de desbetreffende sector al onder de afgesloten cao valt, mits een formeel verzoek van (een van) de partijen is ontvangen.

Stakingsrecht

Werknemers kennen geen wettelijk stakingsrecht. Het stakingsrecht is gebaseerd op jurisprudentie. De Hoge Raad bepaalde in 1986 dat artikel 6(4) uit 1961 van het Europees Sociaal Handvest (het recht om deel te nemen aan collectieve onderhandelingen en actie) rechtstreeks op Nederland van toepassing is, waarmee het stakingsrecht voor werknemers werd erkend (met uitzondering van ambtenaren).

Collectieve arbeidsovereenkomsten kennen over het algemeen een 'arbeidsvrede'-beding, dat partijen verplicht arbeidsconflicten te voorkomen en te beperken tijdens de looptijd van een cao. Er moet altijd eerst overleg worden gevoerd, maar werknemers en vakbonden mogen wel tot actie overgaan als de werkgever zich niet aan de cao houdt.

Citeer deze pagina © WageIndicator 2017 - Loonwijzer.nl - Vakbonden